Siyer-i Nebî · Kronoloji

Medine Dönemi

622–632 · 70 olay

Medine Dönemi

622–632

622–623 İbadet #53

Mescid-i Nebevî'nin inşası ve Suffe

Hicrî 1 52 yaşında Medine

Kasvâ'nın çöktüğü, iki yetime ait arsa satın alınarak kerpiç duvarlı, hurma kütüğü direkli ve hurma dallarıyla örtülü mescid yapıldı; Peygamberimiz taş taşıyarak inşaata bizzat katıldı. Mescidin yanına Peygamberimizin hanımları için odalar eklendi. Mescidin arka tarafında üstü kapalı bir sofa (Suffe) yapıldı; kimsesiz ve yoksul sahâbîler burada kaldı, Kur'an ve hadis öğrendi. Ebû Hüreyre gibi büyük hadis râvileri Suffe ashabındandır. Mescid ibadet yeri olduğu kadar okul, meclis ve devlet merkeziydi.

622–623 İbadet #54

Ezanın meşru kılınması

Hicrî 1 52 yaşında Medine

Namaz vakitlerini duyurmak için çan, boru ve ateş gibi yöntemler tartışıldı; hiçbiri benimsenmedi. Abdullah b. Zeyd rüyasında ezanın sözlerini öğrendi, Hz. Ömer de aynı rüyayı gördüğünü söyledi. Peygamberimiz 'Bu hak bir rüyadır' diyerek sözleri gür sesli Bilâl-i Habeşî'ye öğretti; Bilâl İslâm'ın ilk müezzini oldu. O günden beri günde beş kez okunan ezan, İslâm'ın en belirgin sembollerinden biri oldu.

623 Toplum #55

Muhacir–Ensar kardeşliği (Muâhât)

Hicrî 1 52 yaşında Medine – Enes b. Mâlik'in evi

Mallarını Mekke'de bırakıp gelen muhacirlerin geçimini sağlamak ve iki topluluğu kaynaştırmak için Peygamberimiz her muhaciri bir ensarla kardeş ilan etti; doksan civarında aile eşleştirildi. Ensar, kardeşleriyle evini ve malını paylaştı, hatta mirasçı olacak kadar bağlandı. Sa'd b. Rebî' kardeşi Abdurrahman b. Avf'a malının yarısını teklif etti; Abdurrahman 'Bana çarşının yolunu göster' diyerek ticaretle geçimini sağladı. Tarihte eşine az rastlanır bir dayanışma örneğidir.

623 Antlaşma #56

Medine Sözleşmesi

Hicrî 1 52 yaşında Medine

Peygamberimiz Medine'deki Müslümanlar, henüz Müslüman olmayan Araplar ve Yahudi kabileleri (Kaynukâ, Nadîr, Kurayza) arasında yazılı bir antlaşma yaptı. Buna göre taraflar din özgürlüğüne sahip, dış saldırıya karşı birlikte savunma yapacak, anlaşmazlıklarda Peygamberimiz hakem olacaktı; Medine'de kan davası ve haksızlık yasaklandı. Tarihçilerin dünyanın ilk yazılı anayasalarından saydığı bu belge, Müslümanlarla gayrimüslimlerin bir arada yaşamasının hukukî temelini oluşturdu.

623 Toplum #57

Medine'de ilk sayım ve Müslüman pazarının kurulması

Hicrî 1 52 yaşında Medine

Peygamberimiz Medine'ye yerleştikten sonra 'Müslüman olduğunu söyleyen herkesi bana yazın' diyerek ilk nüfus sayımını yaptırdı; bin beş yüz Müslüman erkek yazıldı. Yahudi tüccarların denetimindeki pazarlara alternatif olarak Medine'de yeni bir pazar yeri belirledi ve 'Bu sizin pazarınızdır; burada vergi alınmaz, daraltılmaz' dedi. Aynı dönemde ölçü ve tartıda dürüstlük, karaborsanın yasaklanması, pazarda hile yapanın 'bizden olmadığı' gibi ticaret ahlâkının temel kuralları konuldu.

623 Davet #58

Abdullah b. Selâm ve Selmân-ı Fârisî'nin Müslüman olması

Hicrî 1 53 yaşında Medine

Medine'nin en bilgili Yahudi âlimi Abdullah b. Selâm, Peygamberimizin yüzünü görünce 'Bu yüz yalancı yüzü değil' diyerek Müslüman oldu; kavmi onu daha önce övdüğü hâlde İslâm'a girince kötülemeye başladı. İran'dan yola çıkıp yıllarca hak dini arayan Selmân-ı Fârisî de Medine'de bir Yahudinin kölesiyken Peygamberimizde beklediği alâmetleri (sadaka yememesi, hediye kabul etmesi, sırtındaki nübüvvet mührü) görüp Müslüman oldu; Peygamberimiz onun azat bedelini ödemesine yardım etti.

623 (Şevval) Aile #59

Hz. Âişe ile evlilik

Hicrî 1 53 yaşında Medine

Mekke'de nişanlandığı Ebû Bekir'in kızı Âişe ile Medine'de, hicretten sonra evlendi. Zeki, ezberi güçlü ve Kur'an'ı iyi bilen Âişe, Peygamberimizin ev hayatına dair binlerce hadisi nakletti; sahâbîler dinî meselelerde ona danıştı. Peygamberimizin vefatına kadar dokuz yıl evli kaldılar; Peygamberimiz onun odasında vefat etti ve oraya defnedildi.

623 Gazve ve sefer #60

İlk seriyyeler

Hicrî 1 53 yaşında Sîfülbahr, Râbiğ, Harrâr

Kureyş'in Medine'ye saldırı hazırlığına ve Müslümanların Mekke'de kalan mallarına el koymasına karşılık Peygamberimiz, Kureyş kervanlarını gözetlemek için küçük birlikler (seriyye) gönderdi: Hamza'yı Sîfülbahr'e, Ubeyde b. Hâris'i Râbiğ'e, Sa'd b. Ebû Vakkas'ı Harrâr'a. Bu birliklerde yalnızca muhacirler vardı ve ciddi çatışma olmadı; Râbiğ'de Sa'd'ın attığı ok İslâm tarihinde Allah yolunda atılan ilk ok kabul edilir. Savaşa izin veren Hac sûresi 39. âyet bu dönemde indi.

623–624 Gazve ve sefer #61

Peygamberimizin katıldığı ilk gazveler

Hicrî 2 53 yaşında Ebvâ, Buvât, Uşeyre, Bedrü'l-ûlâ

Hicretin ikinci yılında Peygamberimiz bizzat ordunun başında Ebvâ (Veddân), Buvât, Zülüşeyre ve Kürz b. Câbir'in baskınına karşılık ilk Bedir seferine çıktı. Bu seferlerde çatışma olmadı; çevre kabilelerle saldırmazlık antlaşmaları yapıldı ve Kureyş'in ticaret yolu üzerinde Müslümanların varlığı hissettirildi. Peygamberimizin bizzat katıldığı seferlere 'gazve', göndermekle yetindiklerine 'seriyye' denir.

Şubat 624 (Şaban) İbadet #62

Kıblenin Kâbe'ye çevrilmesi

Hicrî 2 53 yaşında Medine – Mescid-i Kıbleteyn

Müslümanlar on altı-on yedi ay boyunca namazda Kudüs'e yöneldi. Peygamberimiz Kâbe'ye yönelmeyi arzu ediyordu; Bakara sûresi 144. âyetle kıble Mescid-i Harâm'a çevrildi. Emir, Benî Seleme mescidinde öğle namazı kılınırken geldi; cemaat namaz içinde yön değiştirdi ve bu mescid 'iki kıbleli mescid' (Mescid-i Kıbleteyn) adını aldı. Yahudiler bu değişikliğe itiraz ettiler; Kur'an, kıblenin bir imtihan olduğunu bildirdi.

624 (Şaban) İbadet #63

Ramazan orucu, zekât ve fitrenin farz kılınması

Hicrî 2 53 yaşında Medine

Bakara sûresi 183-185. âyetlerle Ramazan orucu farz kılındı; Müslümanlar ilk Ramazan orucunu hicretin ikinci yılında tuttu. Aynı yıl fitre (sadaka-i fıtr) emredildi ve zekâtın ayrıntılı hükümleri belirlenmeye başlandı. Peygamberimiz Ramazan'da teravih kıldı, Kur'an'ı Cebrâil ile karşılıklı okudu (mukabele) ve son on günde itikâfa girdi; bu sünnetler ümmetin Ramazan geleneğini oluşturdu.

Ocak 624 (Recep) Gazve ve sefer #64

Abdullah b. Cahş seriyyesi

Hicrî 2 53 yaşında Batn-ı Nahle

Peygamberimiz Abdullah b. Cahş'ı sekiz kişiyle Kureyş kervanını gözetlemek için gönderdi. Birlik, haram ay olan Receb'in son gününde Nahle'de kervana saldırdı; bir kişi öldürüldü, iki esir ve ganimet alındı. Haram ayda kan dökülmesi Mekke'de ve Medine'de büyük tartışma yarattı. Bakara sûresi 217. âyet, haram ayda savaşın büyük günah olduğunu ancak Müslümanları Mescid-i Harâm'dan uzaklaştırmanın daha büyük günah olduğunu bildirdi. Bu, Müslümanların aldığı ilk ganimettir.

13 Mart 624 (17 Ramazan) Gazve ve sefer #65

Bedir Gazvesi

Hicrî 2 53 yaşında Bedir

Ebû Süfyân'ın Şam'dan dönen büyük kervanını karşılamak için 305 kişiyle yola çıkan Müslümanlar, kervanın kaçması üzerine Mekke'den gelen yaklaşık bin kişilik Kureyş ordusuyla Bedir kuyuları başında karşılaştı. Peygamberimiz gece boyunca dua etti; 'Allah'ım, bu topluluk helâk olursa yeryüzünde sana ibadet eden kalmaz.' Meleklerin desteğiyle Müslümanlar kesin zafer kazandı: Ebû Cehil, Ümeyye b. Halef dâhil yetmiş müşrik öldü, yetmiş kişi esir alındı; on dört Müslüman şehit oldu. Esirlerden okuma yazma bilenler on Müslüman çocuğa öğretmen olma karşılığında serbest bırakıldı. Kur'an bu güne 'hak ile bâtılın ayrıldığı gün' (yevmü'l-furkān) der.

Mart 624 Vefat #66

Kızı Rukiyye'nin vefatı

Hicrî 2 53 yaşında Medine

Peygamberimiz Bedir'e giderken hasta olan kızı Rukiyye'nin başında kalması için damadı Hz. Osman'ı Medine'de bıraktı. Bedir zaferinin müjdesi Medine'ye ulaştığı sırada Rukiyye vefat etmişti; Peygamberimiz cenazeye yetişemedi. Osman Bedir'e katılmamış olsa da Peygamberimiz onu Bedir ehlinden saydı ve ganimetten pay verdi. Daha sonra diğer kızı Ümmü Külsûm'ü de Osman'la evlendirdi; Osman bu yüzden 'Zünnûreyn' (iki nur sahibi) diye anıldı.

Nisan 624 (1 Şevval) İbadet #67

İlk Ramazan Bayramı ve bayram namazı

Hicrî 2 53 yaşında Medine

Bedir zaferinden kısa süre sonra Müslümanlar ilk Ramazan Bayramı'nı kutladı. Peygamberimiz bayram namazını şehir dışındaki namazgâhta (musallâ) kıldırdı, hutbe okudu ve kadınlara ayrıca öğüt verdi; namazdan önce fitre verilmesini emretti. Aynı yıl Zilhicce'de ilk Kurban Bayramı kutlandı ve Peygamberimiz iki koç kurban etti. Bayramlarda çocuklara oyun, sahâbîlere ziyaret ve sevinç tavsiye etti.

Nisan 624 (Şevval) Gazve ve sefer #68

Benî Kaynukâ Gazvesi

Hicrî 2 53 yaşında Medine

Medine Sözleşmesi'ne rağmen Bedir'den sonra Müslümanlara açıkça meydan okuyan Kaynukâ Yahudileri, çarşılarında bir Müslüman kadına yapılan saldırı ve ardından çıkan kavgada bir Müslümanın öldürülmesiyle antlaşmayı bozdu. Peygamberimiz kalelerini on beş gün kuşattı; teslim olan Kaynukâlılar, müttefikleri Abdullah b. Übey'in ısrarıyla canları bağışlanarak Medine'den çıkarıldı ve Şam tarafına gittiler.

624 (Zilhicce) Gazve ve sefer #69

Sevîk Gazvesi ve çevre kabilelerin baskın hazırlıkları

Hicrî 2 54 yaşında Medine – Karkaratülküdr

Bedir'in intikamı için yemin eden Ebû Süfyân iki yüz atlıyla Medine yakınlarına gelip iki Müslümanı öldürdü ve hurmalıkları yaktı. Peygamberimiz onu takip etti; kaçarken yüklerini hafifletmek için attıkları kavrulmuş un (sevîk) çuvallarından dolayı sefere bu ad verildi. Aynı yıl Süleym ve Gatafân kabilelerinin Medine'ye saldırı hazırlığı haberleri üzerine Karkaratülküdr ve Zûemer seferleri yapıldı; kabileler dağıldı.

624 (Zilhicce) Aile #70

Hz. Fâtıma'nın Hz. Ali ile evlenmesi

Hicrî 2 54 yaşında Medine

Peygamberimiz en küçük kızı Fâtıma'yı, evinde büyüttüğü amcasının oğlu Ali ile evlendirdi. Ali mehir olarak zırhını sattı; çeyiz bir yatak, deri yastık, iki su kabı ve bir el değirmeninden ibaretti. Bu evlilikten Hasan, Hüseyin, Zeyneb ve Ümmü Külsûm doğdu; Peygamberimizin soyu (ehl-i beyt) bu evlilikle devam etti. Peygamberimiz Fâtıma için 'Fâtıma benden bir parçadır; onu üzen beni üzer' buyurmuştur.

Mart 625 (15 Ramazan) Aile #71

Torunu Hz. Hasan'ın doğumu

Hicrî 3 54 yaşında Medine

Fâtıma ile Ali'nin ilk çocuğu Hasan doğdu; Peygamberimiz kulağına ezan okudu, adını koydu ve akîka kurbanı kesti. Hasan'ı ve bir yıl sonra doğan Hüseyin'i çok sevdi; 'Onlar benim dünyada iki reyhanımdır', 'Hasan ve Hüseyin cennet gençlerinin efendileridir' buyurdu. Namazda secdedeyken sırtına çıkan torunlarını incitmemek için secdeyi uzattığı rivayet edilir.

625 (Şaban) Aile #72

Hz. Hafsa ile evlilik

Hicrî 3 54 yaşında Medine

Hz. Ömer'in kızı Hafsa, Bedir'de aldığı yaradan vefat eden kocası Huneys'ten dul kalmıştı. Ömer kızını önce Osman'a, sonra Ebû Bekir'e teklif etti; ikisi de cevap vermeyince üzüldü. Peygamberimiz Hafsa ile evlenerek en yakın iki dostunu (Ebû Bekir ve Ömer) kayınpederi yaptı. Okuma yazma bilen Hafsa, Hz. Ebû Bekir döneminde derlenen Kur'an nüshasını yıllarca muhafaza etti; bu nüsha Hz. Osman'ın çoğaltmasına esas oldu.

23 Mart 625 (7 Şevval) Gazve ve sefer #73

Uhud Gazvesi

Hicrî 3 54 yaşında Uhud

Bedir'in intikamı için üç bin kişiyle gelen Kureyş'i Peygamberimiz yedi yüz kişiyle Uhud dağının eteğinde karşıladı; Abdullah b. Übey üç yüz adamıyla yoldan dönmüştü. Savaşın başında Müslümanlar üstün geldi; ancak Ayneyn tepesindeki elli okçunun çoğu ganimet için yerini terk edince Hâlid b. Velîd arkadan saldırdı. Peygamberimiz yaralandı, dişi kırıldı, miğferinin halkaları yanağına battı; öldürüldüğü söylentisi yayıldı. Hz. Hamza, Mus'ab b. Umeyr ve Abdullah b. Cahş dâhil yetmiş sahâbî şehit oldu. Kureyş kesin zafer kazanamadan geri döndü. Âl-i İmrân sûresi savaşı ayrıntılı değerlendirir.

Mart 625 (8 Şevval) Gazve ve sefer #74

Hamrâülesed Gazvesi

Hicrî 3 54 yaşında Hamrâülesed

Uhud'un ertesi sabahı Peygamberimiz, Kureyş'in geri dönüp Medine'ye saldırabileceğini düşünerek yalnızca Uhud'a katılanlarla düşmanı takip etti; yaralı sahâbîler bile orduya katıldı. Müslümanlar Hamrâülesed'de üç gün konakladı ve gece beş yüz ateş yakarak güç gösterisi yaptı. Yolda Ma'bed el-Huzâî aracılığıyla Müslümanların büyük bir orduyla geldiğini duyan Ebû Süfyân, Mekke'ye dönmeyi tercih etti. Bu takip Müslümanların moralini onardı ve Uhud'un yenilgi görüntüsünü sildi.

625 (Safer) Gazve ve sefer #75

Recî' Vak'ası: Hubeyb ve Zeyd'in şehadeti

Hicrî 4 55 yaşında Recî' – Mekke

Adal ve Kāre kabileleri İslâm'ı öğrenmek için öğretmen istedi; Peygamberimiz on sahâbî gönderdi. Recî' suyu başında ihanete uğradılar: sekizi şehit edildi, Hubeyb b. Adî ve Zeyd b. Desine Mekke'de Kureyş'e satıldı. Hubeyb idam edilmeden önce iki rekât namaz kıldı ve 'Müslüman olarak öldükten sonra hangi yanım üzere düştüğüm önemli değil' dizeleriyle şiir söyledi; idam öncesi iki rekât namaz onun sünneti oldu. Zeyd'e 'Senin yerinde Muhammed olsaydı' diyen Ebû Süfyân'a 'Onun ayağına diken batmasına bile razı olmam' cevabını verdi.

625 (Safer) Gazve ve sefer #76

Bi'rimaûne faciası

Hicrî 4 55 yaşında Bi'rimaûne

Âmir b. Mâlik'in isteğiyle Necid'e gönderilen yetmiş Kur'an hâfızı (kurrâ), Âmir b. Tufeyl'in kışkırttığı Süleym kabileleri tarafından Bi'rimaûne kuyusunda pusuya düşürülüp şehit edildi; yalnızca Amr b. Ümeyye kurtuldu. Peygamberimiz bu acıya bir ay boyunca sabah namazlarında kunut okuyup katilleri lanetleyerek ağladı; hayatında hiçbir olaya bu kadar üzülmediği nakledilir. Aynı ayda Recî' ile birlikte seksen civarında sahâbî ihanetle kaybedildi.

Ağustos 625 (Rebiülevvel) Gazve ve sefer #77

Benî Nadîr Gazvesi ve sürgün

Hicrî 4 55 yaşında Medine

Bir diyet meselesi için Nadîr Yahudilerine giden Peygamberimizin üzerine duvardan taş yuvarlayarak öldürmeyi planladılar; Cebrâil'in haber vermesiyle Peygamberimiz oradan ayrıldı. Antlaşmayı bozan Nadîroğullarına Medine'yi terk etmeleri bildirildi; Abdullah b. Übey'in vaat ettiği yardım gelmeyince on beş günlük kuşatmadan sonra teslim oldular. Silâh dışında develerine yükleyebildikleri kadar mal alıp Hayber ve Şam'a gittiler. Haşr sûresi bu olayı anlatır; kalan araziler muhacirlere dağıtıldı.

625–626 Vahiy #78

İçkinin kesin olarak haram kılınması

Hicrî 4 55 yaşında Medine

İçki yasağı aşamalı geldi: önce zararının faydasından büyük olduğu bildirildi (Bakara 219), sonra sarhoşken namaza yaklaşılması yasaklandı (Nisâ 43). Uhud'dan sonra inen Mâide sûresi 90-91. âyetleriyle içki ve kumar kesin olarak haram kılındı: 'Artık vazgeçtiniz değil mi?' Âyet duyurulduğunda Medine sokaklarında dökülen şarap sel gibi aktı; sahâbîler ellerindeki kadehleri bıraktı. Yine bu yıllarda faiz yasağı ve miras hükümleri gibi toplumsal düzenlemeler indi.

Ocak 626 (5 Şaban) Aile #79

Torunu Hz. Hüseyin'in doğumu

Hicrî 4 55 yaşında Medine

Fâtıma ile Ali'nin ikinci oğlu Hüseyin doğdu. Peygamberimiz onun da kulağına ezan okudu, adını koydu ve saçının ağırlığınca gümüş sadaka verilmesini istedi. Hüseyin'i omzunda taşır, 'Hüseyin bendendir, ben Hüseyin'denim' derdi. Hz. Hüseyin hicrî 61 yılında Kerbelâ'da şehit edildi; ehl-i beytin soyu onun ve Hasan'ın çocuklarıyla devam etti.

625–626 Aile #80

Zeynep bint Huzeyme ve Ümmü Seleme ile evlilikler

Hicrî 4 55 yaşında Medine

Kocası Bedir'de şehit olan ve yoksullara düşkünlüğünden 'Ümmü'l-mesâkîn' diye anılan Zeynep bint Huzeyme ile evlendi; Zeynep birkaç ay sonra vefat etti. Uhud'daki yarasından vefat eden Ebû Seleme'nin dört çocuklu dul eşi Ümmü Seleme'yi de nikâhına aldı; Ümmü Seleme akıllı, ölçülü görüşleriyle tanınır, Hudeybiye'de Peygamberimize verdiği tavsiyeyle bilinir. Peygamberimizin evlilikleri savaşta kocasız kalan hanımların himayesi ve kabile bağları açısından önem taşır.

626 Gazve ve sefer #81

Zâtürrikā' Gazvesi ve korku namazı

Hicrî 4 55 yaşında Necid – Zâtürrikā'

Necid'deki Gatafân kabilelerinin saldırı hazırlığı üzerine yapılan bu seferde ordunun ayakları taşlık arazide yaralandığından ve bez parçalarıyla (rikā') sarıldığından sefere bu ad verildi. Çatışma olmadı; ancak düşman karşısında namazın nasıl kılınacağını gösteren 'korku namazı' (salâtü'l-havf) ilk kez bu seferde kılındı (Nisâ 102). Sefer dönüşünde Peygamberimizi uyurken kılıcıyla tehdit eden bir bedevîyi affetmesi meşhurdur.

Ağustos 626 (Rebiülevvel) Gazve ve sefer #82

Dûmetülcendel Gazvesi

Hicrî 5 56 yaşında Dûmetülcendel (Suriye sınırı)

Suriye ticaret yolu üzerindeki Dûmetülcendel halkının kervanlara saldırdığı ve Medine'ye yürümeye hazırlandığı haberi üzerine Peygamberimiz bin kişiyle on beş günlük mesafedeki bölgeye sefer düzenledi. Halk dağıldığı için çatışma olmadı; sürüler ganimet alındı ve Kelb kabilesiyle antlaşma yapıldı. Bu, Müslümanların Bizans etki alanına yaptığı ilk seferdir ve Medine'nin gücünü kuzeydeki kabilelere gösterdi.

Aralık 626 – Ocak 627 (Şaban) Gazve ve sefer #83

Benî Mustalik (Müreysî') Gazvesi ve İfk hadisesi

Hicrî 5 56 yaşında Müreysî' suyu

Huzâa'nın kolu Mustalikoğullarının saldırı hazırlığı üzerine Peygamberimiz Müreysî' suyuna sefer yaptı; kısa bir çatışmayla kabile mağlup oldu ve çok sayıda esir alındı. Kabile reisinin kızı Cüveyriye ile evlenen Peygamberimiz sayesinde sahâbîler kabilenin tüm esirlerini serbest bıraktı; kabile toptan Müslüman oldu. Dönüş yolunda Hz. Âişe kaybettiği gerdanlığını ararken kafileden geri kaldı; münafıklar bunu iftiraya çevirdi (İfk). Bir ay süren dedikodudan sonra Nûr sûresi 11-20. âyetleri Âişe'nin masumiyetini ilan etti.

Mart–Nisan 627 (Şevval–Zilkade) Gazve ve sefer #84

Hendek (Ahzâb) Gazvesi

Hicrî 5 56 yaşında Medine

Hayber'e sürülen Nadîr Yahudilerinin kışkırtmasıyla Kureyş, Gatafân ve diğer kabilelerden on bin kişilik müttefik (ahzâb) ordusu Medine'ye yürüdü. Selmân-ı Fârisî'nin önerisiyle şehrin açık kuzey cephesine altı günde hendek kazıldı; Peygamberimiz kazıda bizzat çalıştı, kırılamayan kayayı parçalarken Bizans, İran ve Yemen'in fethini müjdeledi. Yaklaşık bir ay süren kuşatmada Amr b. Abdüved hendeği aşınca Hz. Ali onu öldürdü. Nuaym b. Mes'ûd'un müttefikleri birbirine düşürmesi ve şiddetli fırtına ile düşman dağıldı; Peygamberimiz 'Bundan sonra onlar bize değil, biz onlara gideceğiz' buyurdu.

Nisan 627 (Zilkade) Gazve ve sefer #85

Benî Kurayza Gazvesi

Hicrî 5 56 yaşında Medine

Hendek kuşatmasının en zor anında Medine Sözleşmesi'ni bozarak müttefiklerle iş birliği yapan Kurayza Yahudileri, kuşatma kalkar kalkmaz Peygamberimiz tarafından yirmi beş gün kalelerinde kuşatıldı. Teslim olan Kurayzalılar, kendi seçtikleri hakem olan eski müttefikleri Sa'd b. Muâz'ın hükmüne razı oldu; Sa'd, Tevrat'ın savaş hukukuna uygun olarak savaşan erkeklerin öldürülmesine, kadın ve çocukların esir alınmasına hükmetti. Böylece Medine içindeki son büyük iç tehdit sona erdi; Ahzâb sûresi 26-27. âyetleri olayı anlatır.

627 Vefat #86

Sa'd b. Muâz'ın vefatı

Hicrî 5 56 yaşında Medine – Bakî'

Evs kabilesinin reisi ve Ensar'ın en büyük isimlerinden Sa'd b. Muâz, Hendek'te kolundan aldığı ok yarasıyla ağır hastaydı; Kurayza hükmünü verdikten kısa süre sonra yara açıldı ve vefat etti. Peygamberimiz 'Sa'd'ın ölümüyle Rahmân'ın arşı titredi' buyurdu ve cenazesine yetmiş bin meleğin katıldığını haber verdi; kabrini Peygamberimiz kendisi düzenledi. Otuz yedi yaşındaydı; Mus'ab'ın davetiyle Müslüman olmasıyla kabilesi toptan İslâm'a girmişti.

627 Vahiy #87

Hz. Zeynep bint Cahş ile evlilik ve tesettür âyetleri

Hicrî 5 56 yaşında Medine

Peygamberimizin halasının kızı Zeynep, evlatlığı Zeyd b. Hârise ile evliydi; geçimsizlik üzerine boşandılar. Câhiliye'de evlatlığın eşiyle evlenmek yasak sayıldığından bu geleneği kaldırmak için Allah, Peygamberimizin Zeynep'le evlenmesini emretti (Ahzâb 37). Düğün yemeği sırasında inen 'hicab âyeti' (Ahzâb 53) ile Peygamber evine girme âdâbı ve hanımlarıyla perde arkasından konuşma kuralı getirildi; Ahzâb 59 ve Nûr 31 ile Müslüman kadınların örtünmesi düzenlendi.

627–628 Gazve ve sefer #88

Benî Lihyân ve Gābe seferleri

Hicrî 6 57 yaşında Benî Lihyân, Gābe (Zûkared)

Recî' şehitlerinin intikamı için Lihyânoğulları üzerine yapılan sefer, kabilenin dağlara kaçmasıyla çatışmasız bitti. Kısa süre sonra Gatafânlı Uyeyne b. Hısn, Medine yakınlarındaki Gābe'de otlayan Peygamberimizin develerini yağmaladı; Seleme b. Ekva' tek başına yağmacıları takip edip develerin çoğunu kurtardı, Peygamberimiz beş yüz kişiyle Zûkared'e kadar ilerledi. Bu yıl ayrıca Abdurrahman b. Avf Dûmetülcendel'e, Zeyd b. Hârise çeşitli seriyyelere gönderildi.

Mart 628 (Zilkade) İbadet #89

Umre için yola çıkış: Hudeybiye seferi

Hicrî 6 57 yaşında Medine → Hudeybiye

Peygamberimiz rüyasında Kâbe'yi tavaf ettiğini gördü ve bin dört yüz sahâbîyle, yanlarına yalnızca yolcu kılıcı alarak umre için Mekke'ye yöneldi; kurbanlıklar da götürüldü. Kureyş Müslümanları Mekke'ye sokmamaya karar verdi ve Hâlid b. Velîd'i süvarilerle yola çıkardı. Peygamberimiz yolunu değiştirip Mekke'ye bir konak mesafedeki Hudeybiye'ye indi; devesi Kasvâ orada çöktü, Peygamberimiz 'Onu fil'i tutan tuttu' dedi ve Kureyş'e barış elçileri gönderdi.

Mart 628 (Zilkade) Antlaşma #90

Rıdvan Biatı (Bey'atü'r-Rıdvân)

Hicrî 6 57 yaşında Hudeybiye – Semüre ağacı

Kureyş'e elçi olarak Mekke'ye gönderilen Hz. Osman'ın öldürüldüğü haberi yayılınca Peygamberimiz sahâbîleri bir ağacın altında topladı; hepsi ölünceye kadar savaşmak ve kaçmamak üzere biat etti. Peygamberimiz Osman adına da kendi eliyle biat etti. Fetih sûresi 18. âyet 'Ağacın altında sana biat ederken Allah müminlerden razı oldu' diyerek bu biatı över; katılanlar 'Ashâb-ı Rıdvân' olarak anılır. Osman'ın sağ olduğu haberi biattan sonra geldi.

Mart 628 (Zilkade) Antlaşma #91

Hudeybiye Antlaşması

Hicrî 6 57 yaşında Hudeybiye

Kureyş adına Süheyl b. Amr ile yapılan antlaşmaya göre Müslümanlar o yıl umre yapmadan dönecek, ertesi yıl üç günlüğüne gelecekti; on yıl savaş olmayacak, kabileler istedikleri tarafla ittifak yapabilecek, Mekke'den Medine'ye kaçan iade edilecek ama tersi olmayacaktı. Sahâbîler şartları ağır buldu; Hz. Ömer itiraz etti. Ancak barış ortamında İslâm hızla yayıldı: iki yıl içinde Müslüman olanların sayısı önceki on dokuz yılın toplamını aştı. Dönüş yolunda inen Fetih sûresi antlaşmayı 'apaçık bir fetih' olarak niteledi.

Mayıs–Haziran 628 (Muharrem) Mektup #92

Hükümdarlara İslâm'a davet mektupları

Hicrî 7 57 yaşında Medine → Bizans, İran, Mısır, Habeşistan

Hudeybiye barışının sağladığı güvenle Peygamberimiz, mühür kazdırdığı gümüş yüzükle çevre devlet başkanlarına davet mektupları gönderdi: Bizans imparatoru Herakleios, İran şahı Kisrâ Hüsrev Pervîz, Mısır hükümdarı Mukavkıs, Habeşistan Necâşîsi, Gassânî emiri Hâris, Yemâme reisi Hevze, Bahreyn emiri Münzir. Herakleios mektuba saygı gösterdi; Kisrâ mektubu yırttı ve Peygamberimiz 'Allah da onun mülkünü parçalasın' buyurdu; Mukavkıs hediyelerle birlikte Mâriye'yi gönderdi. Mektuplar İslâm'ın evrensel bir davet olduğunu ilan etti.

Mayıs–Haziran 628 (Muharrem–Safer) Gazve ve sefer #93

Hayber'in fethi

Hicrî 7 57 yaşında Hayber

Hendek'te müttefikleri toplayan ve Medine için tehdit olmayı sürdüren Hayber Yahudilerinin kalelerine bin altı yüz kişiyle sefer düzenlendi. Kaleler birer birer düştü; en güçlü kale olan Kamûs'u, 'Sancağı Allah ve Resûlü'nün sevdiği bir kişiye vereceğim' denilerek sancak verilen Hz. Ali fethetti. Hayberliler, mahsulün yarısını vermek şartıyla topraklarında kaldı. Reis Huyey'in kızı Safiyye ile Peygamberimiz evlendi. Zeynep bint Hâris'in ikram ettiği zehirli koyun eti Peygamberimizi hastalandırdı; sahâbî Bişr bu zehirden vefat etti.

628 Antlaşma #94

Fedek, Vâdilkurâ ve Teymâ'nın antlaşmayla alınması

Hicrî 7 57 yaşında Fedek, Vâdilkurâ, Teymâ

Hayber'in düşmesi üzerine Fedek Yahudileri savaşmadan Hayber'dekiyle aynı şartlarla antlaşma yaptı; savaşsız alındığı için Fedek gelirleri doğrudan Peygamberimize ait sayıldı ve yoksullara harcandı. Vâdilkurâ kısa bir çatışmadan, Teymâ ise cizye karşılığında antlaşmayla Medine'ye bağlandı. Böylece Medine'nin kuzeyindeki Yahudi yerleşimlerinin tamamı Müslümanların hâkimiyetine girdi ve Şam yolu güvenli hâle geldi.

628–629 İbadet #95

Minberin yapılması ve inleyen hurma kütüğü

Hicrî 7 58 yaşında Medine – Mescid-i Nebevî

Peygamberimiz hutbeyi mescidin direklerinden bir hurma kütüğüne yaslanarak okuyordu. Cemaat kalabalıklaşınca Ensar'dan bir hanımın marangoz kölesi üç basamaklı bir minber yaptı. Peygamberimiz ilk kez minbere çıkınca eski kütükten çocuk ağlaması gibi bir inilti duyuldu; Peygamberimiz inip kütüğü okşadı, kütük sakinleşti. Sahâbîlerin tevatürle aktardığı bu 'Hannâne' mucizesi, Hasan-ı Basrî'nin 'Bir kütük ona hasret duyuyorsa siz ona daha çok hasret duymalısınız' sözüyle anılır.

628 Hicret #96

Habeşistan muhacirlerinin dönüşü ve Ümmü Habîbe ile evlilik

Hicrî 7 57 yaşında Hayber – Medine

Necâşî'nin gemilerle gönderdiği Câfer b. Ebû Tâlib ve on beş yıl Habeşistan'da kalan muhacirler, Hayber'in fethedildiği gün Peygamberimize ulaştı. Peygamberimiz Câfer'i alnından öperek 'Hayber'in fethine mi, Câfer'in gelişine mi sevineyim bilemiyorum' dedi ve Hayber ganimetinden onlara pay ayırdı. Ebû Süfyân'ın kızı olup Habeşistan'da kocası Hristiyan olunca yalnız kalan Ümmü Habîbe ile Peygamberimizin nikâhı Necâşî tarafından orada kıyılmış, Ümmü Habîbe de bu kafileyle Medine'ye gelmişti.

Mart 629 (Zilkade) İbadet #97

Umretü'l-kazâ

Hicrî 7 58 yaşında Mekke

Hudeybiye Antlaşması gereği Peygamberimiz iki bin sahâbîyle Mekke'ye gelip bir yıl önce yapamadığı umreyi kaza etti. Kureyşliler üç gün boyunca şehri boşaltıp dağlardan izledi; Müslümanların Medine'nin humması yüzünden zayıf düştüğü söylentisine karşı Peygamberimiz sahâbîlere tavafta hızlı ve çalımlı yürümelerini (remel) söyledi. Bilâl Kâbe'nin üstünde ezan okudu. Bu ziyarette Peygamberimiz Meymûne bint Hâris ile evlendi; Meymûne onun son evliliğidir.

Mayıs–Haziran 629 (Safer) Davet #98

Hâlid b. Velîd ve Amr b. Âs'ın Müslüman olması

Hicrî 8 58 yaşında Medine

Uhud'daki hücumuyla Müslümanları bozguna uğratan Kureyş'in en yetenekli komutanı Hâlid b. Velîd, Osman b. Talha ve Mısır'dan dönen Amr b. Âs ile birlikte Medine'ye gelip Müslüman oldu. Peygamberimiz Hâlid'e 'Mekke'nin seni İslâm'a getireceğini biliyordum' dedi. Bu üç ismin İslâm'a girişi, Kureyş'in askerî ve siyasî gücünün Müslümanlara geçtiğinin işaretiydi; Hâlid daha sonra 'Seyfullah' (Allah'ın kılıcı), Amr Mısır'ın fâtihi oldu.

629 (Cemâziyelâhir) Gazve ve sefer #99

Zâtüsselâsil seriyyesi

Hicrî 8 58 yaşında Zâtüsselâsil (Vâdilkurâ ötesi)

Kuzeydeki Kudâa kabilelerinin Medine'ye saldırı hazırlığı üzerine Peygamberimiz, yeni Müslüman olan Amr b. Âs'ı annesinin kabilesiyle akrabalığından yararlanmak için üç yüz kişilik birliğin başında gönderdi; yardıma Ebû Ubeyde komutasında Ebû Bekir ve Ömer'in de bulunduğu iki yüz kişi katıldı. Kabileler dağıldı, ciddi çatışma olmadı. Amr dönüşte Peygamberimize 'İnsanların sana en sevgilisi kim?' diye sormuş, 'Âişe' ve erkeklerden 'babası' cevabını almıştı; soğuk bir gecede cünüp iken teyemmümle namaz kıldırması da fıkıh kitaplarına girmiştir.

Eylül 629 (Cemâziyelevvel) Gazve ve sefer #100

Mûte Savaşı

Hicrî 8 58 yaşında Mûte (Ürdün)

Busrâ'ya gönderilen elçi Hâris b. Umeyr'in Gassânî emiri tarafından öldürülmesi üzerine üç bin kişilik ordu, Zeyd b. Hârise komutasında kuzeye gönderildi; Peygamberimiz Zeyd şehit olursa Câfer'in, o da şehit olursa Abdullah b. Revâha'nın komutayı almasını söyledi. Mûte'de yüz binlik Bizans-Gassânî ordusuyla karşılaşıldı; üç komutan da sırayla şehit oldu; Câfer'in iki kolu kesildiğinden 'Tayyâr' (uçan, cennette iki kanatlı) diye anıldı. Komutayı alan Hâlid b. Velîd ustaca manevralarla orduyu sağ salim geri getirdi. Peygamberimiz Medine'de olanları anında anlatıp Câfer'in ailesine yemek gönderilmesini istedi.

629 Vefat #101

Kızı Zeynep'in vefatı

Hicrî 8 58 yaşında Medine

Peygamberimizin en büyük kızı Zeynep, kocası Ebü'l-Âs müşrikken Mekke'de kalmış, Bedir'den sonra hicret ederken deveden düşürülmüş ve o yaranın etkisini yıllarca taşımıştı. Ebü'l-Âs Müslüman olup Medine'ye gelince yeniden bir araya geldiler; Zeynep hicretin sekizinci yılında vefat etti. Peygamberimiz onu Ümmü Eymen, Sevde ve Ümmü Seleme'nin yıkamasını istedi ve kabrine kendisi indi. Zeynep'in kızı Ümâme'yi omzunda namaz kıldırdığı bilinir.

Kasım–Aralık 629 (Şaban) Antlaşma #102

Kureyş'in Hudeybiye Antlaşması'nı bozması

Hicrî 8 59 yaşında Mekke

Kureyş'in müttefiki Benî Bekir, Müslümanların müttefiki Huzâa'ya gece baskını yaptı; Kureyşliler de silâh ve adam vererek Harem sınırları içinde Huzâalıları öldürdü. Huzâalı Amr b. Sâlim Medine'ye gelip Peygamberimizden yardım istedi. Kureyş yaptığından pişman olup Ebû Süfyân'ı antlaşmayı yenilemek için Medine'ye gönderdi; Ebû Süfyân eli boş döndü. Peygamberimiz hazırlıkları gizli tutarak Mekke seferine karar verdi; sefer haberini Kureyş'e ulaştırmak isteyen Hâtıb'ın mektubu yolda yakalandı.

11 Ocak 630 (20 Ramazan) Gazve ve sefer #103

Mekke'nin Fethi

Hicrî 8 59 yaşında Mekke

Peygamberimiz on bin kişilik orduyla Mekke'ye yürüdü; Merrüzzahrân'da amcası Abbas'ın getirdiği Ebû Süfyân Müslüman oldu ve 'Ebû Süfyân'ın evine sığınan, Kâbe'ye giren, evine kapanan güvendedir' ilanıyla Mekke'ye döndü. Ordu dört koldan şehre girdi; Hâlid'in kolundaki küçük bir direniş dışında kan dökülmedi. Peygamberimiz devesinin üstünde başını şükürle eğmiş olarak Kâbe'ye geldi, üç yüz altmış putu 'Hak geldi, bâtıl yok oldu' (İsrâ 81) diyerek devirdi. Kendisine yirmi yıl zulmeden Mekkelilere 'Bugün size kınama yok; gidiniz, serbestsiniz' diyerek genel af ilan etti. Bilâl Kâbe'nin damında ezan okudu.

Ocak 630 Toplum #104

Kâbe'nin içinde namaz ve anahtarın Osman b. Talha'ya iadesi

Hicrî 8 59 yaşında Mekke – Kâbe

Fetih günü Peygamberimiz Kâbe'nin anahtarını Osman b. Talha'dan istedi, içerideki resimleri sildirip Kâbe'nin içinde iki rekât namaz kıldı. Dışarı çıktığında Hz. Ali anahtarın Hâşimoğullarına verilmesini istedi; ancak 'Emanetleri ehline verin' (Nisâ 58) âyeti üzerine anahtarı Osman b. Talha'ya 'Bunu sizden ancak zalim alır' diyerek iade etti. Kâbe'nin anahtarı bugün de o ailenin elindedir. Aynı gün Kâbe'nin çevresinde bulunan Hübel dâhil bütün putlar kırıldı, Mekke'de put satışı ve yapımı yasaklandı.

Ocak–Şubat 630 (Şevval) Gazve ve sefer #105

Huneyn Gazvesi

Hicrî 8 59 yaşında Huneyn vadisi

Mekke'nin fethinden iki hafta sonra Hevâzin ve Sakîf kabileleri yirmi bin kişiyle Müslümanlara saldırmak için toplandı. On iki bin kişilik ordu Huneyn vadisinde sabah karanlığında pusuya düşürüldü; ordunun büyük kısmı dağıldı. Peygamberimiz katırının üstünde yerinden kıpırdamadı, 'Ben peygamberim, yalan yok; ben Abdülmuttalib'in oğluyum' diyerek sahâbîleri Abbas'ın gür sesiyle geri çağırdı. Toparlanan Müslümanlar zafer kazandı; altı bin esir ve büyük ganimet ele geçti. Tevbe sûresi 25-26. âyetleri, kalabalığa güvenmenin fayda vermediğini hatırlatır.

Ocak–Şubat 630 Aile #106

Sütkardeşi Şeymâ'nın esirler arasında bulunması

Hicrî 8 59 yaşında Ci'râne

Huneyn'de alınan Hevâzin esirleri arasında yaşlı bir kadın 'Ben sizin peygamberinizin sütkardeşiyim' dedi; Peygamberimizin huzuruna getirildi. Halime'nin kızı Şeymâ, çocukken sırtında taşırken ısırdığı yerin izini gösterince Peygamberimiz onu tanıdı, gözleri doldu, ridâsını yere serip üzerine oturttu. Ona yanında kalmayı ya da kabilesine dönmeyi teklif etti; Şeymâ Müslüman olup hediyelerle kabilesine döndü. Bu olay Peygamberimizin sütanne ailesine olan vefasının en bilinen örneğidir.

Şubat 630 (Şevval) Gazve ve sefer #107

Tâif kuşatması ve Ci'râne'de ganimet dağıtımı

Hicrî 8 59 yaşında Tâif – Ci'râne

Huneyn'den kaçan Sakîfliler Tâif kalesine kapandı; yirmi güne yakın kuşatma sonuç vermeyince Peygamberimiz 'Allah'ım, Sakîf'e hidayet ver' diye dua edip kuşatmayı kaldırdı (Sakîf bir yıl sonra kendiliğinden Müslüman oldu). Ci'râne'de ganimetler dağıtılırken kalpleri İslâm'a ısındırılacak yeni Müslümanlara (müellefe-i kulûb) büyük paylar verildi. Ensar'dan bazıları buna gücenince Peygamberimiz onlara 'İnsanlar deve ve koyunla dönerken siz Resûlullah ile evlerinize dönmek istemez misiniz?' dedi; Ensar ağlayarak razı oldu. Hevâzin heyeti gelince esirlerin tamamı serbest bırakıldı.

Mart–Nisan 630 (Zilhicce) Aile #108

Oğlu İbrahim'in doğumu

Hicrî 8 59 yaşında Medine

Mukavkıs'ın gönderdiği Mısırlı Mâriye'den Peygamberimizin oğlu İbrahim doğdu; Peygamberimiz 'Bu gece bir oğlum oldu, ona atam İbrahim'in adını verdim' dedi ve akîka kurbanı kesti. İbrahim'i Medine'nin Avâlî bölgesinde bir sütanneye verdi, sık sık ziyaret edip kucağına alırdı. Kâsım ve Abdullah'tan sonra doğan bu oğul da uzun yaşamadı; iki yaşına varmadan vefat etti.

630–631 Davet #109

Heyetler yılı (Senetü'l-vüfûd)

Hicrî 9 60 yaşında Medine

Mekke'nin fethi ve Huneyn zaferinden sonra Arabistan'ın dört bir yanından kabileler Müslüman olduklarını bildirmek veya İslâm'ı öğrenmek için Medine'ye heyetler gönderdi; bu yüzden hicretin dokuzuncu yılına 'heyetler yılı' dendi. Sakîf, Temîm, Tay, Kinde, Hemdân gibi yetmişten fazla heyet Mescid-i Nebevî'de ağırlandı, öğretmenler ve zekât memurları kabilelere gönderildi. Nasr sûresi 'İnsanların Allah'ın dinine bölük bölük girdiğini gördüğünde' âyetiyle bu manzarayı tasvir eder.

631 (Ramazan) Davet #110

Sakîf heyeti: Tâif'in Müslüman olması ve Lât'ın yıkılması

Hicrî 9 60 yaşında Medine – Tâif

Tâif kuşatmasından bir yıl sonra Sakîf kabilesi, çevre kabileler Müslüman olunca yalnız kaldığını görüp Medine'ye heyet gönderdi. Heyet Lât putunu üç yıl daha bırakmayı ve namazdan muaf tutulmayı istedi; Peygamberimiz 'İçinde namaz olmayan dinde hayır yoktur' diyerek reddetti, ancak putu kendilerinin yıkmasını istememelerini kabul etti. Ebû Süfyân ve Mugīre b. Şu'be Tâif'e gidip Lât'ı yıktı. Peygamberimizi taşlayan şehir böylece İslâm'a girdi; Tâif duasındaki 'nesillerinden Allah'a kulluk edenler çıkar' ümidi gerçekleşti.

Ekim–Aralık 630 (Receb–Ramazan) Gazve ve sefer #111

Tebük Seferi

Hicrî 9 60 yaşında Tebük (Suriye sınırı)

Bizans'ın Şam'da büyük bir ordu topladığı haberi üzerine Peygamberimiz, kıtlık ve şiddetli sıcağa rağmen otuz bin kişilik 'zorluk ordusu'nu (ceyşü'l-usre) hazırladı; Hz. Osman tek başına üç yüz deve ve bin dinar bağışladı, Ebû Bekir bütün malını getirdi. Münafıklar çeşitli bahanelerle geri kaldı. Tebük'te Bizans ordusuyla karşılaşılmadı; yirmi gün kalınarak Eyle, Cerbâ ve Ezruh gibi yerleşimlerle cizye antlaşmaları yapıldı. Peygamberimizin bizzat katıldığı son seferdir. Mazeretsiz geri kalan üç sahâbî (Kâ'b b. Mâlik, Mürâre, Hilâl) elli gün boykot edildikten sonra Tevbe sûresi 118. âyetle bağışlandı.

Aralık 630 Toplum #112

Mescid-i Dırâr'ın yıktırılması

Hicrî 9 60 yaşında Medine – Kubâ

Münafıklar, Müslümanlar arasında ayrılık çıkarmak ve İslâm düşmanı rahip Ebû Âmir'in gelişine üs hazırlamak amacıyla Kubâ Mescidi'nin yakınına bir mescid yaptılar ve Peygamberimizden orada namaz kıldırmasını istediler. Tebük dönüşünde Tevbe sûresi 107-110. âyetleri bu mescidin 'zarar vermek, küfrü desteklemek ve müminleri bölmek için' yapıldığını bildirdi; Peygamberimiz mescidin yıkılıp yakılmasını emretti. Olay, ibadet görünümlü fitne girişimlerine karşı Kur'an'ın tavrını gösterir.

631 (Zilhicce) Aile #113

Hanımlarından bir ay uzak kalması (Îlâ) ve tahyîr âyeti

Hicrî 9 60 yaşında Medine – Meşrebe (odası)

Fetihlerle bollaşan ganimetler üzerine Peygamberimizin hanımları nafaka artışı ve dünya nimetleri istediler; Peygamberimiz üzülerek bir ay boyunca onlardan ayrı, mescidin yanındaki odada kaldı. Medine'de boşandığı söylentisi yayıldı; Hz. Ömer izin alıp yanına girdiğinde hasırın izinin vücuduna çıktığını görüp ağladı. Ahzâb sûresi 28-29. âyetleri (tahyîr) hanımlarını dünya hayatı ile Allah, Resûlü ve âhiret arasında seçim yapmaya çağırdı; Âişe'den başlayarak hepsi Allah ve Resûlü'nü seçti.

Şubat–Mart 631 (Zilhicce) İbadet #114

Hz. Ebû Bekir'in hac emirliği ve Berâe'nin ilanı

Hicrî 9 60 yaşında Mekke – Minâ

Peygamberimiz Hz. Ebû Bekir'i hac emiri olarak Mekke'ye gönderdi; arkasından Hz. Ali'yi yeni inen Tevbe (Berâe) sûresinin ilk âyetlerini hacılara duyurmakla görevlendirdi. Minâ'da ilan edildi: bu yıldan sonra hiçbir müşrik hac yapamayacak, Kâbe çıplak tavaf edilmeyecek, antlaşması olanlara süreleri tanınacak, cennete yalnızca Müslümanlar girecekti. Böylece Kâbe putperestlikten tamamen arındırıldı ve ertesi yıl Peygamberimizin Veda Haccı'na zemin hazırlandı.

631 Vefat #115

Kızı Ümmü Külsûm'ün ve Necâşî'nin vefatı

Hicrî 9 60 yaşında Medine

Hz. Osman'ın ikinci eşi olan kızı Ümmü Külsûm hicretin dokuzuncu yılında vefat etti; Peygamberimiz kabri başında 'Bu gece ailesiyle ilişkiye girmemiş biri kabre insin' diyerek Ebû Talha'yı görevlendirdi. Aynı yıl Habeşistan hükümdarı Necâşî Ashame'nin vefat haberi geldi; Peygamberimiz 'Bugün salih bir kul vefat etti' diyerek sahâbîlerle birlikte onun gıyabî cenaze namazını kıldı. Gıyabî cenaze namazı bu olayla sünnet oldu.

631 Davet #116

Necran Hristiyanları ve mübâhele

Hicrî 10 61 yaşında Medine

Yemen'in Necran bölgesinden altmış kişilik Hristiyan heyeti Medine'ye geldi; Mescid-i Nebevî'de kendi ibadetlerini yapmalarına izin verildi. Hz. Îsâ'nın mahiyeti üzerine günler süren tartışmadan sonra Âl-i İmrân sûresi 61. âyetle iki tarafın aileleriyle gelip yalancıya lanet etmesi (mübâhele) teklif edildi; Peygamberimiz Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin ile geldi. Necranlılar mübâheleden çekinip cizye antlaşması yaptı; dinlerinde serbest kaldılar. Bu, Müslümanlarla Hristiyanlar arasındaki ilk resmî antlaşmadır.

Ocak 631 (Rebiülevvel) Vefat #117

Oğlu İbrahim'in vefatı ve güneş tutulması

Hicrî 10 60 yaşında Medine – Bakî'

On altı-on sekiz aylık İbrahim hastalanıp vefat etti. Peygamberimiz onu kucağına alıp gözyaşları içinde 'Göz ağlar, kalp hüzünlenir; ama biz Rabbimizin razı olmayacağı bir söz söylemeyiz. Ey İbrahim, ayrılığından dolayı üzgünüz' dedi. Aynı gün güneş tutuldu; insanlar bunu İbrahim'in ölümüne bağlayınca Peygamberimiz 'Güneş ve ay kimsenin ölümü ya da doğumu için tutulmaz; bunlar Allah'ın âyetleridir, gördüğünüzde namaz kılın' buyurdu. Küsûf namazı bu olayla sünnet oldu. İbrahim Bakî' kabristanına defnedildi.

631 (Ramazan) Davet #118

Hz. Ali'nin Yemen'e gönderilmesi ve Yemen'in İslâm'a girişi

Hicrî 10 61 yaşında Yemen

Peygamberimiz önce Hâlid b. Velîd'i, ardından Hz. Ali'yi Yemen'e davetçi ve kadı olarak gönderdi. Ali'nin Peygamberimizin mektubunu okuması üzerine Hemdân kabilesi bir günde toptan Müslüman oldu; haber Medine'ye ulaşınca Peygamberimiz secdeye kapandı. Muâz b. Cebel de Yemen'e vali ve öğretmen olarak yollandı; Peygamberimiz ona 'Onlara önce tevhidi anlat, kolaylaştır, zorlaştırma' diye tavsiyede bulundu. Ali, zekât mallarıyla Mekke'de Veda Haccı'nda Peygamberimize katıldı.

631–632 (Ramazan) Vahiy #119

Kur'an'ın son mukabelesi ve vahiy kâtipleri

Hicrî 10 61 yaşında Medine

Peygamberimiz her Ramazan Kur'an'ı Cebrâil ile baştan sona karşılıklı okurdu; hicretin onuncu yılı Ramazan'ında bu mukabele iki kez yapıldı. Peygamberimiz bunu ecelinin yaklaştığının işareti saydı. İnen her âyet Zeyd b. Sâbit, Übey b. Kâ'b, Muâz b. Cebel, Hz. Osman ve Hz. Ali gibi vahiy kâtiplerince deri, kemik ve hurma yaprağına yazılıyor, Peygamberimiz âyetin hangi sûreye konacağını bildiriyordu. Vefatında Kur'an'ın tamamı yazılı ve ezberlenmiş durumdaydı; Hz. Ebû Bekir döneminde tek mushafta toplandı.

Şubat 632 (25 Zilkade) İbadet #120

Veda Haccı için Medine'den çıkış

Hicrî 10 61 yaşında Medine → Mekke

Peygamberimiz hicretten sonra ilk ve tek haccı için bütün hanımları ve yaklaşık yüz bin sahâbîyle Medine'den yola çıktı; hac ibadetini uygulamalı olarak öğretmek istiyordu. Zülhuleyfe'de ihrama girdi, telbiye getirerek Mekke'ye yürüdü. Yol boyunca 'Hac ibadetlerinizi benden öğrenin; belki bu yıldan sonra sizinle burada buluşamam' diyerek vedayı hissettirdi. Mekke'de Kâbe'yi tavaf etti, Safâ ile Merve arasında sa'y yaptı.

Mart 632 (9 Zilhicce, Cuma) Davet #121

Veda Hutbesi

Hicrî 10 61 yaşında Arafat – Uranâ vadisi

Arefe günü Arafat'ta devesinin üstünde yüz bini aşkın Müslümana hitap etti; sözleri gür sesli sahâbîlerce tekrarlanarak kalabalığa ulaştırıldı. Hutbede kan davası ve faizin kaldırıldığını, can, mal ve namusun dokunulmaz olduğunu, kadınların haklarını, Arab'ın Acem'e üstünlüğü olmadığını, Kur'an ve sünnete sarılanların sapmayacağını bildirdi ve 'Tebliğ ettim mi?' sorusuna 'Evet' cevabını alınca 'Şahit ol yâ Rab!' dedi. Aynı gün 'Bugün dininizi kemale erdirdim' (Mâide 3) âyeti indi. Bu hutbe insan haklarının en eski evrensel bildirgelerinden sayılır.

Mart 632 (10–13 Zilhicce) İbadet #122

Veda Haccı'nın tamamlanması ve Gadîr-i Hum

Hicrî 10 61 yaşında Müzdelife – Minâ – Mekke

Peygamberimiz Müzdelife'de vakfe yaptı, Minâ'da şeytan taşladı, yüz deve kurban etti (altmış üçünü kendi eliyle), saçını tıraş ettirip ziyaret tavafını yaptı. Minâ'da da bir hutbe okuyarak ümmete son öğütlerini verdi. Medine'ye dönerken Gadîr-i Hum mevkiinde konakladı ve Hz. Ali'yi 'Ben kimin dostuysam Ali de onun dostudur' sözleriyle övdü; Yemen dönüşünde ortaya çıkan şikâyetleri giderdi. Veda Haccı, hac ibadetinin bütün ayrıntılarıyla ümmete öğretildiği tek uygulama oldu.

Bu kronoloji hakkında

Olaylar, siyer kaynaklarında (İbn İshak, İbn Hişâm, Vâkıdî, İbn Sa'd) ve Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi'nde yaygın kabul gören tarihlere göre sıralanmıştır. Mekke dönemindeki bazı olayların yılı kaynaklar arasında bir-iki yıl farklılık gösterebilir; bu durumlarda en yaygın tarih verilmiş, gerektiğinde "civarı" ibaresi kullanılmıştır. Hicrî yıllar Medine dönemi olayları için gösterilir; yaşlar kamerî takvime göredir.

Aynı kronoloji Dua Kitaplığı uygulamasında çevrimdışı okunabilir; uygulamadan paylaşılan olaylar bu sayfadaki ilgili olaya bağlanır.

Bu sayfayı paylaş

WhatsApp X Facebook Telegram